कोकणातील प्रसिद्ध हापूस आंब्यावर यंदा दुहेरी संकटाचे सावट निर्माण झाले असून आंबा बागायतदारांमध्ये चिंतेचे वातावरण आहे. एकीकडे आखाती देशांमधील युद्धस्थितीचा परिणाम आंबा निर्यातीवर होण्याची शक्यता व्यक्त होत असताना, दुसरीकडे हवामानातील बदल आणि किडीच्या प्रादुर्भावामुळे यंदा हापूस उत्पादनात ३० ते ४० टक्क्यांपर्यंत घट होण्याची शक्यता तज्ञांनी वर्तवली आहे.
आखाती देशांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर भारतीय नागरिक वास्तव्यास असल्यामुळे भारतातून दरवर्षी मोठ्या प्रमाणात आंबा निर्यात केला जातो. मात्र सध्या सुरू असलेल्या युद्धस्थितीमुळे हवाई व समुद्री वाहतूक विस्कळीत झाल्यास आंबा निर्यात ठप्प होण्याची भीती बागायतदार व्यक्त करत आहेत. त्यामुळे कोकणातील आंबा उत्पादक आर्थिक नुकसानाच्या भीतीने धास्तावले आहेत.
दरम्यान, अन्न उत्पादने निर्यात विकास प्राधिकरण (APEDA) यांनी हापूस निर्यातीवर तातडीचा मोठा परिणाम होणार नसल्याचे स्पष्ट केले आहे. तथापि, युद्धामुळे वाहतुकीत अडथळे निर्माण झाल्यास निर्यात प्रक्रियेत तात्पुरत्या अडचणी निर्माण होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
कोकणातील उत्पादनात मोठी घट
कोकणातील रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग, रायगड, पालघर आणि ठाणे या जिल्ह्यांमध्ये हापूस आंब्याची मोठ्या प्रमाणावर लागवड केली जाते. अंदाजे १ ते १.८२ लाख हेक्टर क्षेत्रावर आंबा लागवड असून त्यातून दरवर्षी सुमारे ३,०८,४८० मेट्रिक टन उत्पादन घेतले जाते. मात्र यंदा हवामानातील बदलांमुळे आणि किडीच्या प्रादुर्भावामुळे उत्पादनात मोठी घट अपेक्षित आहे.
निर्यात आणि बाजारपेठ
मुंबईतील वाशी कृषी उत्पन्न बाजार समिती ही हापूस निर्यातीसाठी प्रमुख बाजारपेठ मानली जाते. एकूण निर्यातीपैकी सुमारे ४० टक्के निर्यात वाशी मार्केटमधून होते. त्यापैकी जवळपास ३० टक्के माल आखाती देशांमध्ये पाठवला जातो. हापूस प्रामुख्याने दुबई, बहरीन, कतार, कुवेत, सौदी अरेबिया आणि जॉर्डन या देशांमध्ये निर्यात केला जातो.
युद्धामुळे वाहतूक विस्कळीत झाल्यास निर्यातीसाठी असलेला मध्यम आकाराचा आंबा स्थानिक बाजारपेठेतच अडकण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे बाजारात आंब्याची उपलब्धता वाढल्यास दरांवर दबाव येऊ शकतो.
वाशी मार्केटमधील सध्याची परिस्थिती
सध्या कोकणातून वाशी मार्केटमध्ये येणाऱ्या हापूस पेट्यांची संख्या मर्यादित आहे. दररोज साधारण ६० ते ७० पेट्या बाजारात दाखल होत असून त्यातील सुमारे १० टक्के माल रत्नागिरी जिल्ह्यातील आहे. सध्या ५ ते ७ डझनच्या पेटीला ६ हजार ते १२ हजार रुपये असा चांगला दर मिळत आहे.
हवामान आणि किडीचा फटका
यंदा हापूस आंब्यावर तुडतुड्या किडीचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणावर दिसून आला आहे. तसेच ऑक्टोबर महिन्यात अपेक्षित उष्णता न मिळाल्याने मोहर व्यवस्थित फुलला नाही. त्यामुळे आंब्याच्या उत्पादनात घट होण्याची शक्यता वाढली असून त्याचा फटका आंबा आणि काजू बागायतींनाही बसत आहे.
दरावर आवकेचा परिणाम
तज्ञांच्या मते, बाजारात एक लाखांपेक्षा जास्त पेट्यांची आवक झाल्यास आंब्याचे दर घसरण्याची शक्यता आहे. मात्र आवक कमी राहिल्यास दर स्थिर राहू शकतात. त्यामुळे यंदा उत्पादन, निर्यात आणि बाजारपेठ यावर हवामान व जागतिक परिस्थितीचा मोठा परिणाम होणार असल्याचे जाणकारांचे मत आहे.
