नवी दिल्ली : देशातील विविध राज्यांमधील युवकांना एकमेकांच्या संस्कृती, परंपरा, शिक्षण, विकास आणि तंत्रज्ञानाची प्रत्यक्ष ओळख करून देणाऱ्या केंद्र सरकारच्या ‘युवा संगम’ फेज-७ उपक्रमासाठी नोंदणीची मुदत वाढवण्यात आली आहे. यापूर्वी १८ ऑगस्ट २०२६ ही अंतिम मुदत निश्चित करण्यात आली होती. आता इच्छुक तरुणांना ३१ ऑगस्ट २०२६पर्यंत ऑनलाइन नोंदणी करता येणार आहे.
केंद्रीय शिक्षण मंत्रालयाच्या उच्च शिक्षण विभागाच्या माध्यमातून ‘एक भारत श्रेष्ठ भारत’ या उपक्रमांतर्गत ‘युवा संगम’ राबवला जातो. देशातील युवकांमध्ये आंतरराज्यीय संवाद, सांस्कृतिक देवाणघेवाण आणि राष्ट्रीय एकात्मतेची भावना अधिक दृढ करणे हा या उपक्रमाचा प्रमुख उद्देश आहे.
महाराष्ट्राचा समावेश; IIT बॉम्बे नोडल संस्था
युवा संगम फेज-७मध्ये महाराष्ट्राचा महत्त्वपूर्ण सहभाग असणार आहे. या टप्प्यात महाराष्ट्राची जोडी जम्मू-काश्मीर आणि लडाखसोबत करण्यात आली असून महाराष्ट्रासाठी भारतीय तंत्रज्ञान संस्था, मुंबई अर्थात IIT Bombay ही प्रस्तावित नोडल संस्था आहे. त्यामुळे महाराष्ट्रातील निवड झालेल्या तरुणांना जम्मू-काश्मीर आणि लडाखमधील सामाजिक, सांस्कृतिक, शैक्षणिक आणि विकासात्मक वास्तव जवळून अनुभवण्याची संधी मिळणार आहे.
याचप्रमाणे जम्मू-काश्मीर आणि लडाखमधील सहभागी महाराष्ट्राला भेट देऊन राज्याची संस्कृती, परंपरा, शिक्षण व्यवस्था, उद्योग, तंत्रज्ञान, पर्यटन आणि विकासाच्या विविध पैलूंचा अनुभव घेतील.
पाच ते सात दिवसांचा अनुभवात्मक दौरा
युवा संगममध्ये निवड झालेल्या सहभागींचे संबंधित राज्य किंवा केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये पाच ते सात दिवसांचे शैक्षणिक व सांस्कृतिक दौरे आयोजित केले जातात. प्रवासाचे दिवस या कालावधीत समाविष्ट केले जात नाहीत. या दौऱ्यादरम्यान सहभागी केवळ पर्यटन करत नाहीत, तर स्थानिक शिक्षण संस्था, प्रशासन, उद्योग, नवोपक्रम केंद्रे, वारसास्थळे आणि स्थानिक समुदायाशी संवाद साधतात.
‘५ पी’वर आधारित उपक्रम
युवा संगमचा कार्यक्रम पाच प्रमुख घटकांवर आधारित आहे. त्यांना ‘५ पी’ असे म्हटले जाते.
- पर्यटन (Paryatan) – विविध राज्यांतील पर्यटनस्थळे आणि भौगोलिक वैशिष्ट्यांची ओळख
- परंपरा (Parampara) – स्थानिक संस्कृती, कला, भाषा, खाद्यसंस्कृती आणि परंपरांचा अनुभव
- प्रगती (Pragati) – विकासकामे, प्रशासन आणि सामाजिक परिवर्तनाची माहिती
- परस्पर संपर्क (Paraspar Sampark) – विविध राज्यांतील तरुणांमध्ये थेट संवाद आणि मैत्री
- प्रोद्योगिकी (Prodyogiki) – तंत्रज्ञान, नवोपक्रम, संशोधन आणि उद्योगविश्वाची ओळख
या माध्यमातून युवकांना भारतातील विविधतेचा केवळ अभ्यास करण्याऐवजी ती प्रत्यक्ष अनुभवण्याची संधी मिळते. हा उपक्रम राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२०मधील अनुभवाधारित शिक्षणाच्या संकल्पनेशीही सुसंगत आहे.
कोणाला करता येणार अर्ज?
१८ ते ३० वर्षे वयोगटातील तरुण या उपक्रमासाठी अर्ज करू शकतात. यामध्ये उच्च शिक्षण संस्थांमधील विद्यार्थी, NSS/NYKS स्वयंसेवक तसेच तरुण व्यावसायिकांचा समावेश आहे.
म्हणजेच केवळ महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांपुरती ही संधी मर्यादित नसून विविध क्षेत्रांत काम करणाऱ्या पात्र तरुणांनाही यात सहभागी होता येणार आहे.
महाराष्ट्रातील तरुणांसाठी का महत्त्वाची संधी?
महाराष्ट्र आणि जम्मू-काश्मीर-लडाख यांच्यातील सांस्कृतिक आणि भौगोलिक विविधता मोठी आहे. महाराष्ट्रातील तरुणांना हिमालयीन प्रदेशातील जीवनशैली, स्थानिक परंपरा, कला, हस्तकला, पर्यटन, शिक्षण आणि विकास प्रक्रियेची प्रत्यक्ष ओळख होऊ शकते. त्याचवेळी महाराष्ट्रातील मुंबईची आर्थिक ताकद, पुण्याचे शिक्षण व संशोधन क्षेत्र, औद्योगिक विकास, स्टार्टअप आणि तंत्रज्ञान क्षेत्र तसेच महाराष्ट्राची समृद्ध लोककला आणि सांस्कृतिक परंपरा देशाच्या इतर भागांतील युवकांसमोर मांडण्याची संधी मिळणार आहे.
युवा संगमच्या माध्यमातून तयार होणारा हा संवाद केवळ एका दौऱ्यापुरता मर्यादित न राहता विविध राज्यांतील युवकांमध्ये दीर्घकालीन संपर्क आणि परस्पर समज वाढवण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचा ठरू शकतो.
२० उच्च शिक्षण संस्था नोडल संस्था
फेज-७साठी देशातील २० उच्च शिक्षण संस्था नोडल संस्था म्हणून निश्चित करण्यात आल्या आहेत. यात IIT, IIM, केंद्रीय विद्यापीठे आणि NIT यांसारख्या संस्थांचा समावेश आहे. या संस्था संबंधित राज्यांमधील युवा आदान-प्रदान कार्यक्रमाचे आयोजन आणि सुसूत्रीकरण करतील.
अर्ज कुठे करायचा?
इच्छुक तरुणांनी अधिकृत युवा संगम पोर्टलवर ऑनलाइन नोंदणी करणे आवश्यक आहे. शिक्षण मंत्रालयाच्या माहितीनुसार अधिकृत नोंदणी पोर्टल ebsb.aicte-india.org आहे.
अंतिम मुदत : ३१ ऑगस्ट २०२६
त्यामुळे महाराष्ट्रासह देशभरातील पात्र तरुणांनी अंतिम मुदतीची वाट न पाहता आवश्यक माहिती आणि कागदपत्रांसह ऑनलाइन नोंदणी करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
‘एक भारत श्रेष्ठ भारत’च्या संकल्पनेला बळ
‘युवा संगम’ हा केवळ युवकांचा पर्यटन किंवा अभ्यास दौरा नसून ‘विविधतेत एकता’ या भारतीय संकल्पनेला प्रत्यक्ष अनुभवातून बळ देणारा राष्ट्रीय स्तरावरील युवक आदान-प्रदान कार्यक्रम आहे. वेगवेगळ्या भाषा, संस्कृती, परंपरा आणि भौगोलिक परिस्थिती असलेल्या राज्यांतील युवक एकत्र आल्याने परस्पर समज वाढते आणि राष्ट्रीय एकात्मतेची भावना अधिक दृढ होण्यास मदत होते.
महाराष्ट्रातील तरुणांसाठी तर या फेजमध्ये विशेष संधी उपलब्ध झाली आहे. महाराष्ट्र-जम्मू-काश्मीर-लडाख या जोडीमुळे देशातील दोन भिन्न भौगोलिक आणि सांस्कृतिक विश्वांचा अनुभव घेण्याची संधी पात्र युवकांना मिळू शकते. त्यामुळे १८ ते ३० वर्षे वयोगटातील इच्छुक तरुणांनी ३१ ऑगस्टपूर्वी नोंदणी करून या उपक्रमात सहभागी होण्यासाठी प्रयत्न करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
