Why is the “Copper Economy” trending in 2026? Learn how AI, EVs and green energy are driving copper demand, pushing prices higher, impacting India, and what it means for investors.
मुंबई (विशेष प्रतिनिधी): २०२६ मध्ये जागतिक बाजारपेठेत धातूंच्या किमतींमध्ये मोठी उलथापालथ पाहायला मिळत आहे. “सोनं-चांदीपेक्षा महाग होतेय कॉपर इकॉनॉमी” हे वाक्य सध्या आर्थिक विश्लेषक, गुंतवणूकदार आणि उद्योगविश्वात मोठ्या प्रमाणावर चर्चेत आहे. प्रत्यक्षात प्रति ग्रॅम किंवा प्रति औंस तांब्याची किंमत सोन्या-चांदीपेक्षा जास्त झाली नसली, तरी कॉपरच्या किमतींनी घेतलेली झपाट्याने वाढ अर्थव्यवस्थेसाठी महत्त्वाची ठरत आहे.
२०२५–२०२६ या कालावधीत जागतिक बाजारात सोन्याच्या किमतींमध्ये ६० ते ७५ टक्के वाढ झाली असून चांदीने १५० टक्क्यांहून अधिक उसळी घेतली आहे. मात्र याच काळात औद्योगिक धातू असलेल्या कॉपरच्या किमती ४० ते ५० टक्क्यांनी वाढून २०२६ च्या सुरुवातीला विक्रमी पातळीवर पोहोचल्या आहेत.
आंतरराष्ट्रीय बाजारात कॉपरचा दर प्रति टन १३ हजार ते १४ हजार ५०० डॉलरपर्यंत गेला असून भारतात MCX वर २०२५ मध्ये तांब्याच्या किमतीत सुमारे ५० टक्के वाढ नोंदविण्यात आली आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, कॉपरला अर्थव्यवस्थेचा “डॉ. कॉपर” म्हटले जाते. अर्थव्यवस्थेची तब्येत आणि औद्योगिक गती याचा अंदाज तांब्याच्या मागणीवरून घेतला जातो. सध्या आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) आधारित डेटा सेंटर्स, इलेक्ट्रिक वाहने, सौर व पवनऊर्जा प्रकल्प, चार्जिंग स्टेशन आणि स्मार्ट सिटी प्रकल्प यामुळे कॉपरची मागणी मोठ्या प्रमाणावर वाढली आहे. AI डेटा सेंटर्सना पारंपरिक सर्व्हरपेक्षा अनेक पटींनी अधिक वीज लागते. परिणामी वायरिंग, ट्रान्सफॉर्मर आणि कूलिंग सिस्टीमसाठी तांब्याचा वापर वाढत आहे.
दुसरीकडे, पुरवठ्याच्या बाजूने मात्र मर्यादा आहेत. नवीन खाणी सुरू होण्यासाठी १० ते १५ वर्षांचा कालावधी लागतो. चिली, काँगो आणि इंडोनेशिया यांसारख्या प्रमुख उत्पादक देशांमध्ये उत्पादनात अडथळे येत आहेत. आंतरराष्ट्रीय संस्थांच्या अंदाजानुसार २०४० पर्यंत कॉपरची मागणी मोठ्या प्रमाणावर वाढणार असून पुरवठ्यात लक्षणीय तूट निर्माण होण्याची शक्यता आहे. अमेरिका-चीन व्यापार तणाव आणि टॅरिफ धोरणांचाही किंमतींवर परिणाम होत आहे.
याचा थेट परिणाम भारतीय बाजारपेठेवरही दिसून येत आहे. एसी, फ्रिज, पंखे, इलेक्ट्रिक वायरिंग, ट्रान्सफॉर्मर यांसारख्या वस्तू महाग होत आहेत. घरबांधणी आणि औद्योगिक उत्पादन खर्चात वाढ होत असून इलेक्ट्रिक वाहन आणि ग्रीन एनर्जी प्रकल्पांवरही खर्चाचा भार वाढत आहे.
तज्ज्ञांचे मत आहे की प्रति युनिट किंमतीत सोने आजही तांब्याच्या तुलनेत अनेक पटींनी महाग आहे. मात्र परताव्याच्या दृष्टीने २०२६ मध्ये कॉपर सोना-चांदीपेक्षा अधिक ‘आउटपरफॉर्म’ करू शकतो. सोने-चांदी अनिश्चिततेच्या काळात सुरक्षित गुंतवणूक मानली जाते, तर कॉपर ही प्रत्यक्ष उद्योगाशी जोडलेली मागणी असलेली मालमत्ता आहे.
एकंदरीत, AI, इलेक्ट्रिक वाहने आणि ग्रीन ट्रान्झिशनच्या युगात तांब्याचे महत्त्व लक्षणीयरीत्या वाढले आहे. त्यामुळेच “कॉपर इकॉनॉमी” हा शब्दप्रयोग सध्या अर्थजगतामध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापरला जात असून तांबा भविष्यातील अर्थव्यवस्थेचा कणा ठरणार असल्याचे संकेत तज्ज्ञ देत आहेत.
