नवी दिल्ली – प्रतिनिधी
1 एप्रिल 2026 पासून आयकर विवरणपत्र (ITR) भरण्याच्या प्रक्रियेत महत्त्वपूर्ण बदल होणार असून, पगारदारांसाठी वापरला जाणारा फॉर्म 16 बंद करण्यात येणार आहे. त्याऐवजी नवीन फॉर्म 130 लागू केला जाणार आहे.
बदलामागील उद्देश
नवीन आयकर कायदा 2025 नुसार ITR-1 ते ITR-7 पर्यंतचे सर्व अर्ज नव्या स्वरूपात सादर केले जातील. या बदलामागील मुख्य उद्देश म्हणजे प्रक्रिया अधिक सुलभ, अचूक आणि ऑटोमेटेड करणे हा आहे.
फॉर्म 130 म्हणजे काय?
फॉर्म 130 हा पगारदार कर्मचाऱ्यांसाठी टीडीएस (TDS) प्रमाणपत्र म्हणून वापरला जाईल. हा फॉर्म पूर्णपणे डिजिटल असेल आणि तो TRACES पोर्टलवरूनच डाउनलोड करता येईल. विशेष म्हणजे, हा फॉर्म मॅन्युअली तयार करता येणार नाही.
फॉर्म 130 ची रचना
फॉर्म 130 मध्ये खालील तीन भाग असतील:
Part A : नियोक्ता आणि कर्मचारी (किंवा पेन्शनधारक) यांची माहिती
Part B : पगार आणि कपात केलेल्या TDS चा सारांश
Part C : करपात्र उत्पन्नाची सविस्तर गणना
यामध्ये पगाराचा पूर्ण ब्रेकअप (बेसिक, HRA, अलाउन्सेस), विविध डिडक्शन्स आणि अंतिम करपात्र रक्कम स्पष्टपणे दाखवली जाईल.
पगारदारांसाठी काय बदलणार?
आतापर्यंत पगारदार कर्मचाऱ्यांसाठी फॉर्म 16 हा TDS चा पुरावा होता. मात्र, 1 एप्रिलपासून फॉर्म 130 अनिवार्य होईल.
ऑटोमेशनमुळे बहुतांश माहिती आधीच भरलेली असेल, त्यामुळे चुका होण्याची शक्यता कमी होईल.
नवीन ITR प्रणालीची वैशिष्ट्ये
उत्पन्नाच्या प्रत्येक स्रोताची सविस्तर माहिती देणे बंधनकारक
शॉर्ट-टर्म आणि लॉंग-टर्म कॅपिटल गेन वेगवेगळ्या प्रकारे दाखवणे आवश्यक
शेअर बाजार आणि मालमत्ता गुंतवणुकीसाठी फेअर मार्केट व्हॅल्यू आणि होल्डिंग पिरियडची अचूक नोंद
उच्च उत्पन्न गटातील व्यक्तींना विदेशी मालमत्ता आणि क्रॉस-बॉर्डर व्यवहारांची माहिती देणे अनिवार्य
फॉर्म 16 ऐवजी फॉर्म 130 लागू होणे हा आयकर व्यवस्थेतील मोठा बदल मानला जात आहे. यामुळे प्रक्रिया अधिक पारदर्शक आणि डिजिटल होणार असली, तरी सुरुवातीला करदात्यांना नवीन प्रणालीशी जुळवून घ्यावे लागेल.
