कोकणातील हापूस आंब्याचा हंगाम यंदा पूर्णपणे उलटपुलट झाला आहे. होळी संपली, गुढीपाडवा जवळ आला तरी बाजारात हापूस दिसत नाही. सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील बागायतदार अवकाळी पावसाच्या अस्मानी संकटात आणि आखाती (मुख्यतः इराण-इस्रायल) युद्धाच्या सुलतानी संकटात अडकले आहेत. उत्पादनात ६० ते ८५ टक्क्यांपर्यंत घट झाल्याने स्थानिक अर्थव्यवस्था आणि निर्यात दोन्ही धोक्यात आले आहेत.
सिंधुदुर्गातील परिस्थिती
- सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात सरासरी ७० हजार ते १ लाख टन हापूस उत्पादन होते. यंदा हवामान बदल (अवकाळी पाऊस, ढगाळ वातावरण, उष्णता-अभाव, मोहर व्यवस्थित न फुलणे) आणि किडीच्या प्रादुर्भावामुळे उत्पादन १५-२०% पर्यंत खाली आले आहे (काही भागांत ८०-८५% घट).
- जिल्ह्यात ३४ हजार हेक्टर क्षेत्रावर आंबा लागवड आहे. देवगड तालुका सर्वाधिक उत्पादक, त्यानंतर वेंगुर्ले, मालवण इ.
- देवगड हापूसला उत्तम चव आणि सुगंधासाठी जगभरात ओळख आहे. युरोप, लंडन, अमेरिका, कॅनडा, कुवेत, UAE इ. देशांत मोठी मागणी असते.
निर्यातीवर मोठा फटका
- महाराष्ट्रातून भारताच्या एकूण आंबा निर्यातीपैकी ७०% हिस्सा येतो. कोकणातील सुमारे २.५ लाख मेट्रिक टन उत्पादनापैकी १०-१५ हजार टन फळ आणि १० हजार टन मॅंगो पल्प निर्यात होते → ४०० कोटी रुपयांचे परकीय चलन.
- युरोप, अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया, जपान, न्यूझीलंड, दक्षिण कोरिया, मलेशिया इ. देशांत पणन महामंडळ आणि थेट निर्यातकांमार्फत माल जातो.
- यंदा उत्पादन कमी असल्याने निर्यात मोठ्या प्रमाणात घटणार. आखाती युद्धामुळे (हवाई/समुद्री वाहतूक विस्कळीत, लॉजिस्टिक अडथळे) दुबई-UAE सारख्या प्रमुख बाजारपेठा धोक्यात. मार्च १५ नंतर निर्यात सुरू होण्याची अपेक्षा होती, पण युद्ध लांबल्यास ३०-५०% निर्यात प्रभावित होऊ शकते.
बाजार आणि शेतकऱ्यांची स्थिती
- वाशी मार्केटमध्ये दिवसाला फक्त १५० पेट्या आवक (सामान्यतः हजारो पेट्या). दर कडाडले आहेत, पण मालच नाही.
- स्थानिक बाजारात होळी-पाडव्याच्या काळात मोठी आवक अपेक्षित असते, पण यंदा ‘पत्ता नाही’.
- बागायतदारांचे अर्थकारण बिघडले आहे – खर्च वाढला, उत्पन्न घटले. ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला मोठा हातभार लागतो, तो यंदा कमी होणार.
दुहेरी संकटाचे कारण
- अवकाळी पाऊस आणि हवामान बदल: मोहर फुलण्याच्या वेळी ढगाळता, थंडी-अभाव, उष्णता न मिळणे → फळधारणा कमी.
- आखाती युद्ध: निर्यात मार्ग अडकले, वाहतूक महाग/अशक्य → माल अडकून राहण्याची भीती.
